აშშ-ის ფედერალური საავიაციო ადმინისტრაცია (FAA) საჰაერო მოძრაობის მართვაში ხელოვნურ ინტელექტს უშვებს. $875 მილიონიანი SMART სისტემა, რომლის პირველი საცდელი გაშვებაც ვაშინგტონის რეგიონის სამ დიდ აეროპორტში 21 სექტემბრიდან არის მოსალოდნელი, დისპეტჩერებს ფრენების ნაკადებისა და შესაძლო კონფლიქტების პროგნოზირებაში დაეხმარება.
SMART-ის როლი ამ ეტაპზე მხოლოდ საკონსულტაციოა. სისტემა დისპეტჩერებისთვის ალტერნატიულ მარშრუტებსა და სხვა რეკომენდაციებს FAA-ს უკვე არსებულ სისტემებში აჩვენებს, თუმცა თავად არ ცვლის საჰაერო მოძრაობის კონტროლის პროცედურებსა და ავიაკომპანიებისთვის მოქმედ წესებს. ეს შეზღუდვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მას შემდეგ, რაც ახალი ტექნოლოგიის ფუნქციებთან დაკავშირებით ავიაკომპანიებში გაუგებრობის შესახებ ინფორმაცია გავრცელდა.
SMART მუდმივად აანალიზებს ავიაკომპანიების განრიგებს, ამინდს, აეროპორტების გამტარუნარიანობას, საჰაერო სივრცის მდგომარეობასა და სხვა ოპერაციულ შეზღუდვებს. ამ მონაცემებზე დაყრდნობით სისტემა ცდილობს წინასწარ დაინახოს, სად შეიძლება წარმოიქმნას გადატვირთვა ან ფრენებს შორის პოტენციური კონფლიქტი.
FAA-ს გათვლით, ასეთი პროგნოზირება შეიძლება დაეხმაროს საწვავის ხარჯის შემცირებას, ფრენების დროულობის გაუმჯობესებას და ამინდის ან გადატვირთულობის გამო შეფერხებების შემდეგ სისტემის უფრო სწრაფ აღდგენას. სააგენტო SMART-ის ეტაპობრივ დანერგვას გეგმავს, თავდაპირველად შეზღუდულ არეალში, შემდეგ კი მთელი ეროვნული საჰაერო სივრცის მასშტაბით. სამომავლო გაფართოება დაახლოებით 29 მილიონ კვადრატულ მილს მოიცავს.
SMART-ის უკან ბოსტონში დაფუძნებული Air Space Intelligence დგას. FAA-მ კომპანიას ივნისში 12-წლიანი, $875 მილიონიანი კონტრაქტი გადასცა. შეთანხმება მხოლოდ SMART-ს არ მოიცავს და ასევე ითვალისწინებს Flow Management Data and Services-ის, ანუ FMDS-ის, დანერგვას, რომელიც FAA-ს საჰაერო მოძრაობის მართვის ცენტრის ტექნოლოგიურ საფუძვლად უნდა იქცეს.
Air Space Intelligence-ის Flyways AI უკვე გამოიყენება აშშ-ის საჰაერო მოძრაობის მნიშვნელოვანი ნაწილის მართვაში. კომპანიის ტექნოლოგია აშშ-ის საჰაერო სივრცის ოთხგანზომილებიან ციფრულ მოდელს ქმნის და რეალურ დროში ფრენების, ამინდისა და სხვა პირობების ცვლილებებს აკვირდება.
FAA-სთვის ასეთი სისტემების დანერგვა განსაკუთრებით აქტუალურია იმ დროს, როცა საჰაერო მოძრაობის კონტროლს ადამიანური რესურსებისა და მოძველებული ინფრასტრუქტურის გამოწვევები აქვს. 2025 წლის იანვარში ვაშინგტონის რეგიონში მომხდარმა ავიაკატასტროფამაც ყურადღება გაამახვილა დისპეტჩერების დატვირთვასა და სისტემურ პრობლემებზე.
ამიტომ SMART-ის პირველი ეტაპი შეგნებულად შეზღუდულია. ტექნოლოგიის ეფექტიანობის შესაფასებლად მთავარი კითხვა იქნება არა მხოლოდ ის, რამდენად ზუსტად პროგნოზირებს AI საჰაერო მოძრაობას, არამედ ისიც, რა ხდება მაშინ, როცა მისი პროგნოზი მცდარია და საბოლოო გადაწყვეტილებაზე პასუხისმგებლობა ადამიანებს რჩებათ.
თუ ვაშინგტონის საცდელი ეტაპი წარმატებული იქნება, FAA-ს გეგმა SMART-ის გამოყენების გაფართოებას მთელ ეროვნულ საჰაერო სივრცეზე ითვალისწინებს. ამ შემთხვევაში AI დისპეტჩერების შემცვლელი კი არა, ყოველდღიურ გადაწყვეტილებებში დამატებითი პროგნოზირების ინსტრუმენტი გახდება.
წყარო: Ars Technica — FAA SMART AI
