ახალი სისტემა მსოფლიოს ტყეების 2020 წლის მდგომარეობას ასახავს და ნარგავების ზოგიერთ კატეგორიაში ჯერ კიდევ ხშირად ცდება.
Google DeepMind-მა და კვლევითმა ორგანიზაცია World Resources Institute-მა (WRI) შექმნეს ForTy (Forest Typology), მსოფლიოს ტყეების ახალი AI რუკა. ინფორმაციას ამის შესახებ თავად Google DeepMind ავრცელებს. ჩვეულებრივი სატელიტური რუკებისგან განსხვავებით, ეს სისტემა მხოლოდ იმას კი არ აჩვენებს, თუ სად დგას ხეები, არამედ ზუსტად არკვევს, რა ტიპის ტყესთან გვაქვს საქმე. პროექტი 2020 წლის გლობალურ მონაცემებს ეყრდნობა და კომპანიებსა თუ მთავრობებს საშუალებას აძლევს, ბუნებრივი ეკოსისტემა ადამიანის მიერ გაშენებული კომერციული ნარგავებისგან გაარჩიონ.
ჩვეულებრივი სატელიტური სურათისთვის ხე უბრალოდ მწვანე წერტილია. მნიშვნელობა არ აქვს, ეს ათასწლოვანი ველური ტყეა თუ პალმის ზეთის მისაღებად გაშენებული რიგები. ForTy ამ პრობლემას 10-მეტრიანი გარჩევადობით აგვარებს. ეს ნიშნავს, რომ რუკაზე მიწის ყოველი 10-მეტრიანი კვადრატი ცალ-ცალკეა შესწავლილი და 6 სხვადასხვა კატეგორიად არის დაყოფილი. მათ შორისაა: პირველადი, ანუ ხელუხლებელი ბუნებრივი ტყე, ბუნებრივად აღდგენილი ტყე, ხელოვნურად გაშენებული ტყე, პლანტაციები და ხეხილის ან სხვა კულტურების ბაღები.
სისტემის საფუძველია AlphaEarth Foundations. ეს არის Google DeepMind-ის მიერ შექმნილი ხელოვნური ინტელექტის მოდელი, რომელიც თანამგზავრებიდან მიღებულ ნედლ მონაცემებს დედამიწის ზედაპირის დეტალურ ციფრულ სურათად აქცევს. სწორედ ამ ტექნოლოგიის დახმარებით დაითვალეს მკვლევრებმა, რომ მსოფლიოში სულ დაახლოებით 4,1 მილიარდი ჰექტარი ტყეა. აქედან დაახლოებით 2 მილიარდი ჰექტარი ხელუხლებელი, პირველადი ტყეა. რუკამ რეგიონული თავისებურებებიც მკაფიოდ აჩვენა. მაგალითად, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ძირითადად პლანტაციები და სასოფლო-სამეურნეო ხეები ჭარბობს, შვედეთში კი მთელი ტყის საფარის დაახლოებით ორი მესამედი ადამიანის მიერ ხელოვნურად გაშენებული ტყეა.
რატომ არის 2020 წელი გადამწყვეტი და სად ცდება მოდელი
რატომ მაინცდამაინც 2020 წლის მონაცემები? საქმე ისაა, რომ ეს რუკა პირდაპირ პასუხობს ევროკავშირის რეგულაციას ტყის გაჩეხის შესახებ, რომელსაც EUDR-ს უწოდებენ. ამ კანონის მიხედვით, კომპანიებმა უნდა დაამტკიცონ, რომ მათ მიერ შემოტანილი ყავა, კაკაო ან პალმის ზეთი არ არის მოყვანილი იმ მიწაზე, სადაც ტყე 2020 წლის შემდეგ გაჩეხეს. თუ ზუსტად არ იცი, 2020 წელს კონკრეტულ ადგილას ხელუხლებელი ტყე იდგა თუ უკვე არსებული პლანტაცია, კანონის დაცვასაც ვერ გააკონტროლებ. ForTy სწორედ ამ საწყის წერტილს აფიქსირებს.
თუმცა, ხელოვნური ინტელექტი ყველა კატეგორიას ერთნაირი წარმატებით ჯერ ვერ ცნობს. Google DeepMind-ის მონაცემებით, რუკის საერთო სიზუსტე დაახლოებით 90,2 პროცენტია, ხელუხლებელი, პირველადი ტყეების ამოცნობისას კი 89 პროცენტს აღწევს. ამ მაჩვენებლებით მან ევროკომისიის არსებულ ტყის რუკებსაც კი აჯობა. სამაგიეროდ, მოდელს უჭირს იქ, სადაც ადამიანის ხელი ურევია. ხელოვნურად გაშენებული ტყეებისა და სასოფლო-სამეურნეო ხეების ამოცნობის სიზუსტე მხოლოდ 50 პროცენტია, ხოლო პლანტაციების შემთხვევაში დაახლოებით 60 პროცენტი. ეს ნიშნავს, რომ კომერციული ნარგავების ერთმანეთისგან გარჩევისას სისტემა ჯერ კიდევ ხშირად უშვებს შეცდომას და მონაცემებს დამატებითი გადამოწმება სჭირდება.
| რუკის გარჩევადობა | 10 მეტრი |
| საბაზისო წელი | 2020 |
| ტყის კატეგორიები | 6 კლასი |
| საერთო სიზუსტე | დაახლოებით 90,2% |
| პირველადი ტყის ამოცნობის სიზუსტე | დაახლოებით 89% |
| პლანტაციებისა და ნარგავების სიზუსტე | დაახლოებით 50%-დან 60%-მდე |
| მსოფლიოს ტყის საერთო ფართობი | დაახლოებით 4,1 მილიარდი ჰექტარი |
წყარო: Google DeepMind: Beyond tree cover, mapping the world’s forest types | The Decoder: Google DeepMind creates a global map of forests with satellite data and AI
ეს სტატია შეიქმნა AI ხელსაწყოებით, პროცესში ადამიანის ჩართულობა დაახლოებით 10%-ია.
