პროტოტიპი ამ ეტაპზე გადახურების გამო მხოლოდ რამდენიმე ათეული წუთით ირთვება და ჯერ სრულფასოვანი კოსმოსური მონაცემთა ცენტრი არ არის.
Google-მა თავისი Project Suncatcher-ის სატესტო თანამგზავრი ორბიტაზე ჩართო და კოსმოსიდან ხელოვნური ინტელექტის პირველი პასუხი მიიღო. ამის შესახებ 30 ოქტომბერს Google-ის ოფიციალურ ბლოგში პროექტის წარმომადგენელმა Travis Beals-მა დაწერა. თანამგზავრზე Google-ის ოთხი სპეციალური AI-ჩიპია განთავსებული, რომლებსაც კომპანია TPU-ს უწოდებს. ეს არის მძლავრი პროცესორი, რომელსაც Google-ი დედამიწაზე თავის მონაცემთა ცენტრებში ხელოვნური ინტელექტის სამუშაოდ იყენებს. კომპანიის თქმით, მონაცემთა ცენტრის კლასის ასეთმა ჩიპმა ორბიტიდან პასუხი ისტორიაში პირველად დააბრუნა.
ჩვენ 25 სექტემბერს უკვე ვწერდით ამ მისიის მომზადებაზე, ახლა კი აპარატი უკვე კოსმოსში მუშაობს. მაცივრის ზომის თანამგზავრი, რომელიც Google-მა კომპანია Planet-თან ერთად ააწყო, 1 ოქტომბერს SpaceX-ის Transporter-18-ის მისიით გაფრინდა. გაშვების შემდეგ ინჟინრებმა სისტემები ჩართეს და პირველი ტესტები გაუშვეს. როცა თანამგზავრმა ნორვეგიის არქიპელაგ Svalbard-ს გადაუფრინა, გუნდმა ბორტზე ჩაწერილ Gemma 4-ის ღია მოდელს კოსმოსში ყოფნაზე ჰაიკუს დაწერა სთხოვა. პასუხად მოდელმა ინგლისურად გამოგზავნა ლექსი: „Blue marble below / Data streams in silent grace / Starlight feeds my core“. ქართულად ეს დაახლოებით ასე ჟღერს: „ქვემოთ ლურჯი ბურთია, მონაცემთა ნაკადები ჩუმად მოედინება, ჩემს ბირთვს კი ვარსკვლავების შუქი კვებავს“. გუნდმა მას იუმორისტული ლექსები და თანამგზავრის ტექნიკური მდგომარეობის ანგარიშებიც დააწერინა.
რატომ მაინცდამაინც კოსმოსი და რა უშლის ხელს
რატომ უნდა აიტანო მძიმე სერვერები კოსმოსში? მთავარი მიზეზი მზის ენერგიაა. სწორად შერჩეულ ორბიტაზე მზის პანელი დედამიწასთან შედარებით 8-ჯერ მეტ ენერგიას გამოიმუშავებს. თუმცა პირველი პროტოტიპი ჯერ ჩვეულებრივ ორბიტაზე დაფრინავს და ელემენტებს იყენებს, მუდმივად მზიან ორბიტაზე კი მომავალი თანამგზავრები გავლენ. ჟურნალ Joule-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში Google-ი მიიჩნევს, რომ 2030-იანი წლების შუა პერიოდისთვის ტვირთის გატანის ფასი კილოგრამზე 200 დოლარს ჩამოსცდება და კოსმოსური გამოთვლები მიწისზედა მონაცემთა ცენტრების ენერგიის ხარჯს გაუტოლდება.
მთავარი თავსატეხი გაგრილება და რადიაციაა. ვაკუუმში არც ჰაერია და არც წყალი, რომ ჩიპები გააგრილოს, რადიატორები კი აპარატის ყველაზე მძიმე ნაწილია. ამის გამო თანამგზავრი Gemma-ს მოდელს გადაბმულად მხოლოდ რამდენიმე ათეული წუთით ამუშავებს, TechCrunch-ის ცნობით კი, ერთდროულად მხოლოდ ერთი TPU ირთვება. მეორე პრობლემა კოსმოსური რადიაციაა, რომელიც მეხსიერებაში ერთიანებსა და ნულებს შემთხვევით აბრუნებს და მონაცემებს აზიანებს. მიწისზედა ტესტებმა აჩვენა, რომ Trillium-ის თაობის ჩიპი 5 წლის საპროექტო დოზაზე თითქმის სამჯერ მეტ დასხივებას უძლებს, ხოლო ასეთი ხარვეზები უკვე გაწვრთნილი მოდელის პასუხებს ნაკლებად აზიანებს, ვიდრე ახალი მოდელის წვრთნის პროცესს.
TechCrunch-ს Google-ის წარმომადგენელმა უთხრა, რომ თანამგზავრი გეგმის მიხედვით მუშაობს, NPR-ის ცნობით კი, მისია ერთ წელზეა გათვლილი. ახლა ინჟინრები შეამოწმებენ, როგორ გაუძლებს ჩიპები სიცხესა და რადიაციას რეალურ კოსმოსში. თუ ტესტი წარმატებით ჩაივლის, 2027 წელს Google-ი ორ უფრო მძლავრ თანამგზავრს გაუშვებს და მათ შორის ლაზერულ კავშირს გამოცდის. ამ მიმართულებით სხვებიც მუშაობენ: ლაზერით დაკავშირებულ კოსმოსურ მონაცემთა ცენტრებს SpaceX-იც გეგმავს, ხოლო Starcloud-ი და Cowboy Space-ი AI-მოდელების გაშვებას ცალკეულ თანამგზავრებზე აპირებენ.
| AI-ჩიპები ბორტზე | 4 Google TPU |
| AI-მოდელი | Gemma 4 |
| თანამგზავრის ზომა | დაახლოებით მაცივრის ზომის |
| ენერგოგამომუშავება | 1 kW-მდე (TechCrunch) |
| მუშაობის დრო ერთ ჩართვაზე | 15-დან 20 წუთამდე გადახურების ზღვრის გამო |
| ლაზერული კავშირის ლაბორატორიული სიჩქარე | 800 Gbps თითო მიმართულებით (ჯამში 1,6 Tbps) |
| სამიზნე ორბიტის სიმაღლე მომავალი ქსელისთვის | დაახლოებით 650 კმ |
წყარო: Google blog: We’ve received our first response from the Project Suncatcher prototype satellite (30 Oct 2026) | Google blog: Our Project Suncatcher prototype satellite is in orbit (1 Oct 2026) | Google Research: Exploring a space-based, scalable AI infrastructure system design (4 Nov 2025) | TechCrunch: Google’s first data center satellite is online and writing poetry (30 Oct 2026) | The Verge: Google’s satellite AI server transmits its first response to Earth (30 Oct 2026) | NPR: Google launches Project Suncatcher, a step towards AI data centers in space (1 Oct 2026) | Earlier TechCrush story (25 Sep 2026)
ეს სტატია შეიქმნა AI ხელსაწყოებით, პროცესში ადამიანის ჩართულობა დაახლოებით 10%-ია.
