AI-ის მომავალი შესაძლოა მონაცემთა ცენტრებში კი არა, დედამიწის ორბიტაზე აშენდეს. Google უკვე ამოწმებს იდეას, რომლის მიხედვითაც ხელოვნური ინტელექტის გამოთვლითი ინფრასტრუქტურა კოსმოსში განთავსდება, სადაც მზის ენერგია უფრო სტაბილურად არის ხელმისაწვდომი.
Project Suncatcher-ის პირველი ეტაპი 1 ოქტომბერს იწყება. Google-ის პროტოტიპი სატელიტი ორბიტაზე SpaceX-ის Falcon 9-ის Transporter-18 მისიის ფარგლებში გაეშვება. ეს ჯერ სრულფასოვანი კოსმოსური მონაცემთა ცენტრი არ არის, არამედ ტექნოლოგიის გამოცდაა, რომელიც აჩვენებს, რამდენად რეალურია AI ჩიპების მუშაობა კოსმოსურ გარემოში.
რა მიჰყავს Google-ს ორბიტაზე
Project Suncatcher-ის იდეა მარტივია: თუ AI-სთვის საჭირო გამოთვლითი სიმძლავრე დედამიწაზე სულ უფრო მეტ ენერგიასა და ინფრასტრუქტურას მოითხოვს, შესაძლოა მისი ნაწილი კოსმოსში გადავიდეს.
დედამიწის დაბალ ორბიტაზე სატელიტებს მზის სინათლეზე თითქმის მუდმივი წვდომა აქვთ. Google-ის შეფასებით, ასეთ პირობებში შესაძლებელია დედამიწასთან შედარებით რვაჯერ მეტი მზის ენერგიის მიღება.
მსგავსი მიდგომა წარსულში სხვადასხვა ტექნოლოგიურ ლიდერსაც უხსენებია, მათ შორის Elon Musk-ს, Jeff Bezos-ს და Google-ის ყოფილ ხელმძღვანელ Eric Schmidt-ს. იდეა მომავალში ჩიპებით აღჭურვილი სატელიტების ქსელს გულისხმობს, რომელიც AI გამოთვლებს კოსმოსში გადაანაწილებს.
პირველი სატელიტი მხოლოდ გამოცდაა
პირველი Suncatcher-ის აპარატი მაცივრის ზომისაა. ეს არ არის Google-ის მიერ ნულიდან შექმნილი სატელიტი. კომპანია პარტნიორობს Planet Labs-თან, რომელმაც სატელიტის პლატფორმა ააწყო, ხოლო Google-ის ნაწილი AI გამოთვლითი მოდულია.
ბორტზე განთავსებულია ოთხი Google TPU AI ამაჩქარებელი Trillium თაობიდან. მზის პანელები დაახლოებით 1 კილოვატ ენერგიას გამოიმუშავებს, რაც საკმარისია მცირე საყოფაცხოვრებო მოწყობილობისთვის, თუმცა არა სრულმასშტაბიანი მონაცემთა ცენტრისთვის.
მისიის ხანგრძლივობა რამდენიმე თვე იქნება. ამ პერიოდში Google შეამოწმებს, როგორ მუშაობს აპარატურა რეალურ ორბიტაზე და რა პრობლემები შეიძლება გამოჩნდეს.
კოსმოსური გამოცდა დედამიწაზე დაიწყო
AI ჩიპების კოსმოსში გაგზავნამდე Google-ის ინჟინრებმა მათი გამძლეობა ხმელეთზე გამოცადეს.
გაშვებისას სატელიტი დაახლოებით 10 წუთის განმავლობაში განიცდის ძლიერ ვიბრაციასა და დატვირთვას, რომელიც დაახლოებით 10 g-ს აღწევს. ცალკეულ ჩიპებს კი შესაძლოა ბევრად უფრო ძლიერი დარტყმები შეხვდეთ.
კომპანიამ სატელიტის მოდელი სამივე მიმართულებით ვიბრაციის ტესტებში გაატარა. გამოცდების მიხედვით, აპარატურამ დატვირთვას გაუძლო.
რადიაციის შესამოწმებლად Google-მა TPU-ები პროტონულ სხივში გამოცადა კალიფორნიის უნივერსიტეტის Davis-ის Crocker Nuclear Laboratory-ში. კომპანიის განცხადებით, Trillium TPU-ებმა გაუძლეს ისეთ რადიაციულ დონეს, რომელიც ხუთწლიანი კოსმოსური მისიის პირობებს აღემატება.
თუმცა ყველა პრობლემა ლაბორატორიაში ვერ მოწმდება. საბოლოო პასუხებს მხოლოდ რეალური ორბიტა აჩვენებს.
ყველაზე რთული ნაწილი გაგრილებაა
კოსმოსში მთავარი გამოწვევა მხოლოდ რადიაცია ან ვიბრაცია არ არის. პრობლემა სითბოა.
ვაკუუმში ჰაერი არ არსებობს, ამიტომ ჩვეულებრივი გაგრილების სისტემები ვერ მუშაობს. სითბოს მოშორება მხოლოდ რადიატორებით არის შესაძლებელი.
Suncatcher-ის დიზაინში გამოყენებულია სპეციალური თერმული მასალა, ალუმინისა და სპილენძის სითბოს მილები და რადიატორი, რომელიც ზედმეტ ენერგიას გარემოში უშვებს.
თუმცა ამ ეტაპზე სისტემას შეზღუდვა აქვს: TPU-ებს დაახლოებით 15 წუთის განმავლობაში შეუძლიათ მუშაობა, შემდეგ კი მათი გაჩერებაა საჭირო, რათა რადიატორებმა დაგროვილი სითბოს გაფანტვა შეძლონ.
Google-მა ეს პირობები უკვე გამოცადა თერმულ ვაკუუმურ კამერაში, თუმცა ორბიტაზე შედეგები კიდევ ერთხელ უნდა დადასტურდეს.
რა იმუშავებს კოსმოსურ AI-ზე
პირველი მისია კომერციული გამოყენებისთვის არ არის განკუთვნილი. სატელიტზე გაშვებული TPU-ები Gemini-ის მოდელების მუშაობას გამოცდის, მაგრამ ისინი მუდმივ რეჟიმში მომხმარებლებისთვის AI სერვისებს არ მოემსახურება.
თუ პირველი ეტაპი წარმატებული იქნება, Google შემდეგ უფრო დიდ ექსპერიმენტზე გადავა. 2027 წელს კომპანია ორი სატელიტის გაშვებას გეგმავს, რათა მათ შორის მაღალსიჩქარიანი ლაზერული კავშირი გამოცადოს.
მომავალ კონფიგურაციებში თითოეულ სატელიტზე შესაძლოა ათეულობით TPU განთავსდეს, ხოლო ერთმანეთთან დაკავშირებული აპარატები კოსმოსურ AI კლასტერად იმუშაონ.
Project Suncatcher ჯერ კიდევ კვლევითი პროექტია და პროდუქტის დონემდე მისვლას წლები დასჭირდება. როგორც პროექტის ხელმძღვანელი Travis Beals ამბობს, პირველი გაშვების მიზანი არა მასშტაბირება, არამედ იმის გარკვევაა, რა მუშაობს და სად შეიძლება გამოჩნდეს წარუმატებლობის წერტილები.
წყაროები:
https://blog.google/innovation-and-ai/models-and-research/google-research/google-project-suncatcher-facts/
https://arstechnica.com/google/2026/09/googles-first-suncatcher-orbital-data-center-test-launches-october-1/
https://www.reuters.com/business/media-telecom/google-plans-first-test-ai-chips-space-under-project-suncatcher-2026-09-24/
წყარო: Google Research blog, Ars Technica, Reuters
