კვი, 22 ნოე, 2026
ახალი ინტერაქტიული ქვიზები დაემატა საიტს — შეამოწმე შენი ცოდნა. ნახვა →
ხელოვნური ინტელექტი და მანქანური სწავლება

FAA-მ ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებული მრჩეველი SMART აშშ-ის ოცდაორივე საჰაერო ცენტრში აამოქმედა

პროგრამა თვითმფრინავებს თავად ვერ მართავს და მხოლოდ რეკომენდაციებს გასცემს, საბოლოო სიტყვა კი ყველა შემთხვევაში ადამიან დისპეტჩერებს ეკუთვნით. აშშ-ის ფედერალურმა საავიაციო ადმინისტრაციამ (FAA-მ)...

პროგრამა თვითმფრინავებს თავად ვერ მართავს და მხოლოდ რეკომენდაციებს გასცემს, საბოლოო სიტყვა კი ყველა შემთხვევაში ადამიან დისპეტჩერებს ეკუთვნით.

აშშ-ის ფედერალურმა საავიაციო ადმინისტრაციამ (FAA-მ) თავისი 875 მილიონი დოლარის ღირებულების ხელოვნური ინტელექტის მრჩეველი SMART მთელი ქვეყნის მასშტაბით, საჰაერო მოძრაობის მართვის 22-ვე ცენტრში გაუშვა. მარეგულირებელს სურს, ამ გზით ფრენების დაგვიანება შეამციროს, საწვავის ხარჯი შეკვეცოს და მგზავრებისთვის ფრენა უფრო კომფორტული გახადოს. გაფართოების შესახებ FAA-ს ნოემბრის ოფიციალური განცხადებიდან ვიგებთ, რომელსაც გამოცემა Ars Technica ავრცელებს.

როგორ ეხმარება ეს ხელსაწყო საჰაერო მოძრაობის მენეჯერებს ყოველდღიურ მუშაობაში? FAA-ს საინფორმაციო ბიულეტენის მიხედვით, SMART ღრუბლოვანი სისტემაა, რაც ნიშნავს, რომ პროგრამა ერთ კონკრეტულ შენობაში მდგარ კომპიუტერზე არ არის მიბმული და მონაცემებს ინტერნეტით, დისტანციურ სერვერებზე ამუშავებს. ის ერთდროულად აანალიზებს ამინდის მონაცემებს, ფრენის ტრაექტორიებს, ცაში თვითმფრინავების ნაკადსა და იმასაც, თუ რამდენი დისპეტჩერი მუშაობს იმ წუთას ცვლაში. ამ სურათის შეკრების შემდეგ სისტემა წინასწარ ითვლის საჰაერო დატვირთვას, მენეჯერებს უკეთეს განრიგსა და მარშრუტებს სთავაზობს და იმასაც ურჩევს, რა რიგითობით მიიღონ დასაფრენად მომავალი თვითმფრინავები.

რამდენ დროსა და საწვავს ზოგავს ახალი სისტემა

მთელ ქვეყანაზე გავრცელებამდე მარეგულირებელმა პროგრამა ეტაპობრივად გამოსცადა. თავდაპირველად SMART სექტემბერში Washington-ის რეგიონის საჰაერო სივრცეში ჩაირთო. მოგვიანებით, როგორც გაზეთ Dallas Morning News-ზე დაყრდნობით Ars Technica წერს, მისი მოქმედების არეალი Atlanta-ს, Jacksonville-ისა და Miami-ს ცენტრებზეც გაფართოვდა. FAA-ს მონაცემებით, გაშვების დღიდან სისტემის დახმარებით უკეთესი მარშრუტი უკვე 180 რეისს შეურჩიეს.

უწყების დათვლით, მარშრუტის დროულმა შეცვლამ თითოეულ ასეთ ფრენაზე საშუალოდ 10 წუთი და დაახლოებით 300 ლიტრი საწვავი დაზოგა. „FAA ამიერიდან SMART-ს ქვეყნის მასშტაბით ოცდაორივე ცენტრის საჰაერო სივრცეში გამოიყენებს, რათა შეამციროს დაგვიანებები, შეკვეცოს საწვავის მოხმარება და მგზავრებისთვის ფრენის გამოცდილება გააუმჯობესოს“, ნათქვამია უწყების ოფიციალურ განცხადებაში. თუმცა Ars Technica შენიშნავს, რომ მარეგულირებელს თითქმის არ გაუსაჯაროებია დეტალები იმის შესახებ, კონკრეტულად როგორ წაადგა პროგრამა სამგზავრო რეისებს.

ვინ იღებს გადაწყვეტილებებს და რატომ აკრიტიკებენ პროექტს დისპეტჩერები

თუ ფიქრობთ, რომ ამერიკამ თვითმფრინავების მართვა კომპიუტერულ პროგრამას გადააბარა, ასე ნამდვილად არ არის. მართვის სადავეები სრულად ადამიანების ხელში რჩება და პროცესი ორმაგ შემოწმებას გადის. ჯერ Washington-ში მომუშავე FAA-ს სპეციალისტთა ჯგუფი ამოწმებს SMART-ის მიერ მომზადებულ ყოველ რეკომენდაციას და მხოლოდ ამის შემდეგ უგზავნის მას მართვის ობიექტებს. იქ კი უკვე ადგილობრივი დისპეტჩერები წყვეტენ, დაეთანხმონ ამ რჩევას თუ უარყონ ის. თავად უწყება ხაზგასმით განმარტავს, რომ SMART „ვერ გამოიყენება საჰაერო მოძრაობის დისპეტჩერების უმნიშვნელოვანესი როლის ჩასანაცვლებლად ან თვითმფრინავის მართვის გადასაბარებლად“.

სისტემის სწრაფ გაფართოებას საავიაციო სფეროში ყველა ერთნაირი კმაყოფილებით არ შეხვედრია. მართალია, მსხვილი ავიაკომპანიების პირველი პირები, მათ შორის Delta Air Lines-ის ხელმძღვანელი Ed Bastian და American Airlines-ის დირექტორი Robert Isom, ახალ ხელსაწყოს მხარს უჭერენ, მაგრამ თავად დისპეტჩერებს სერიოზული პრეტენზია აქვთ. მათი პროფკავშირი, National Air Traffic Controllers Association, რომელიც 15 000-ზე მეტ სპეციალისტს აერთიანებს, პროცესის მიღმა დარჩა. როგორც Ars Technica და საავიაციო ჟურნალი Flying წერენ, ორგანიზაციის განცხადებით, SMART-ის დაპროექტების, გამოცდისა და დანერგვის არცერთ ეტაპზე დისპეტჩერებთან კონსულტაცია არავის გაუვლია.

ასე რომ, ამერიკის ცაში უცნაური სურათი იქმნება: მარეგულირებელი მთელი ქვეყნის მასშტაბით ნერგავს ძვირად ღირებულ მრჩეველს, რომლის რეკომენდაციებიც ყოველდღიურად სწორედ იმ დისპეტჩერებმა უნდა განიხილონ, რომლებსაც პროგრამის შექმნისას აზრი არ ჰკითხეს.

პროექტის ღირებულება 875 მილიონი დოლარი
მოცვის არეალი აშშ-ის საჰაერო მოძრაობის მართვის 22-ვე ცენტრი
საპილოტე გაშვება 2026 წლის 21 სექტემბერი (Washington-ის რეგიონი)
შეცვლილი მარშრუტების რაოდენობა 180 რეისი
დაზოგილი დრო ერთ ფრენაზე საშუალოდ 10 წუთი
დაზოგილი საწვავი ერთ ფრენაზე თითქმის 80 გალონი (დაახლოებით 300 ლიტრი)
დისპეტჩერთა პროფკავშირის წევრები 15 000-ზე მეტი სპეციალისტი

წყარო: Ars Technica: FAA expands AI advice to manage air traffic congestion across entire US airspace (12 Nov 2026)

ეს სტატია შეიქმნა AI ხელსაწყოებით, პროცესში ადამიანის ჩართულობა დაახლოებით 10%-ია.