კვი, 22 ნოე, 2026
ახალი ინტერაქტიული ქვიზები დაემატა საიტს — შეამოწმე შენი ცოდნა. ნახვა →
მეცნიერება

Cornell University-ის ახალი მიკროჩიპი ჩაშენებული ლაზერით ატომს სამჯერ უფრო სწრაფად აცივებს

ჯერჯერობით ეს მხოლოდ ერთადერთ ატომზე ჩატარებული ლაბორატორიული ექსპერიმენტია და არა მზა კვანტური კომპიუტერი. Cornell University-ის მკვლევრებმა შექმნეს მიკროჩიპი, რომელიც დაჭერილ ატომს ჩაშენებული...

ჯერჯერობით ეს მხოლოდ ერთადერთ ატომზე ჩატარებული ლაბორატორიული ექსპერიმენტია და არა მზა კვანტური კომპიუტერი.

Cornell University-ის მკვლევრებმა შექმნეს მიკროჩიპი, რომელიც დაჭერილ ატომს ჩაშენებული ლაზერის სხივით თითქმის ყველაზე დაბალ ენერგეტიკულ დონემდე 150 მიკროწამში აცივებს. ეს ჩვეულებრივ ლაბორატორიულ დანადგარებზე დაახლოებით სამჯერ სწრაფია და შეუძლია მომავლის კვანტური კომპიუტერების მუშაობა მნიშვნელოვნად დააჩქაროს. სიახლის შესახებ გამოცემა Interesting Engineering-ი წერს, თუმცა წყაროში თავად სამეცნიერო ჟურნალი დასახელებული არ არის.

რატომ სჭირდება კომპიუტერს გაყინული ატომი

კვანტური კომპიუტერების ერთ-ერთი მთავარი სახეობა ინფორმაციას დამუხტულ ატომებში, ანუ იონებში, ინახავს. ამ ნაწილაკებს ჰაერში ელექტრომაგნიტური ველი აკავებს. პრობლემა ის არის, რომ ატომები მუდმივად და უნებლიეთ ირხევიან, ეს ზედმეტი მოძრაობა კი გამოთვლებს ურევს.

რა აჩერებს ამ რხევას? ლაზერის სხივი, რომელიც ატომს ამშვიდებს და, ფიზიკოსების ენაზე, მას თითქმის ნულოვან, უძრავ მდგომარეობამდე „აცივებს“. დღეს ამ პროცესს კვანტური კომპიუტერის სამუშაო დროის უდიდესი ნაწილი მიაქვს. კვლევის ხელმძღვანელი, Cornell University-ის ელექტროინჟინერიისა და კომპიუტერული ინჟინერიის ასისტენტ-პროფესორი Karan Mehta ამბობს, რომ იონებზე მომუშავე წამყვან სისტემებში სწორედ გაცივება იქცა მთავარ შემაფერხებელ ბარიერად.

ხრიკი ბნელ წერტილში

აქამდე ლაზერის სხივს ატომამდე მისაღწევად მაგიდაზე დაწყობილი უზარმაზარი სარკეები და ლინზები სჭირდებოდა. Cornell University-ის გუნდმა ეს ოპტიკური ნაწილები პირდაპირ პაწაწინა ჩიპში ჩააშენა, რომელიც ულტრაიისფერიდან ახლო ინფრაწითელამდე სხვადასხვა ტალღის სინათლეს ატარებს და კრიოგენულ, ანუ უკიდურესად დაბალ, ტემპერატურაზეც გამართულად მუშაობს.

ჩიპში ორი სხივი ერთმანეთის საპირისპიროდ მიემართება და ეგრეთ წოდებულ მდგარ ტალღას ქმნის. წარმოიდგინეთ ორი მხრიდან აქანავებული თოკი, რომლის შუაშიც ერთი წერტილი თითქმის არ იძვრის. კალციუმის იონი ზუსტად ასეთ ბნელ, მშვიდ წერტილში ზის, რაც მას ზედმეტი გადახურებისგან იცავს. ეს მიდგომა მეცნიერებმა EIT-გაცივების მეთოდთან გააერთიანეს, რაც გულისხმობს სინათლის სპეციალურ მართვას ატომის შიგნით ენერგიის ჩასახშობად.

შედეგად, ჩიპმა ატომის რხევა ერთდროულად სამ სხვადასხვა მიმართულებით დააცხრო, ნაცვლად იმისა, რომ თითოეული მოძრაობა სათითაოდ გაეჩერებინა. თანაც, გაცივების დონე ჩამოსცდა ეგრეთ წოდებულ Doppler-ის ზღვარს, ანუ იმ ბუნებრივ ბარიერს, რომლის ქვემოთაც ჩვეულებრივი ლაზერული გაცივება ვეღარ მუშაობს. ამით გუნდმა დიდი ხნის წინანდელი თეორიული ვარაუდი პრაქტიკაში დაადასტურა.

რადგან ტესტი მხოლოდ ერთ იონზე ჩატარდა, მთავარი სამუშაო ჯერ წინაა. მეცნიერებმა ახლა უნდა გაარკვიონ, როგორ გააფართოონ ეს სისტემა ისე, რომ დიდ და მრავალატომიან კვანტურ კომპიუტერებს მოერგოს.

გაცივების დრო ახალი ჩიპით დაახლოებით 150 მიკროწამი
გაცივების დრო ჩვეულებრივი დანადგარით დაახლოებით 500 მიკროწამი
სისწრაფის ზრდა დაახლოებით 3-ჯერ
ერთდროულად გაცივებული მოძრაობის ტიპი 3 (დაახლოებით 5 მეგაჰერცის დიაპაზონში)
ფონონების საშუალო რიცხვი მთავარ რეჟიმში დაახლოებით 0.05
სამუშაო ნაწილაკი 1 კალციუმის იონი
სინათლის დიაპაზონი ულტრაიისფერიდან ახლო ინფრაწითელამდე

წყარო: Interesting Engineering: Chip based laser cooling brings trapped ions near ground state in 150 microseconds (13 Nov 2026)

ეს სტატია შეიქმნა AI ხელსაწყოებით, პროცესში ადამიანის ჩართულობა დაახლოებით 10%-ია.