იაპონური კოსმოსური ხომალდი მარსის მთვარე Phobos-ზე დაჯდომას 2029 წელს შეეცდება, დედამიწაზე კი 2031 წელს დაბრუნდება.
იაპონიის კოსმოსურმა სააგენტომ, JAXA-მ, 20 ოქტომბერს კოსმოსში გაუშვა MMX (Martian Moons eXploration), რომლის მიზანია მარსის მთვარე Phobos-ზე დაშვება, მისი ზედაპირიდან მასალის შეგროვება და დედამიწაზე ჩამოტანა. JAXA-ს ოფიციალური ინფორმაციით, ხომალდი იაპონიის Tanegashima კოსმოსური ცენტრიდან H3 რაკეტით გაფრინდა და გაშვებიდან დაახლოებით 71 წუთში რაკეტას წარმატებით გამოეყო.
მისიის ღირებულება 578 მილიონი დოლარია. ეს იაპონიის დღემდე განხორციელებული ყველაზე მძიმე პლანეტათაშორისი მისიაა. მისიის დეტალები Ars Technica-მაც გააშუქა.
JAXA-ს პრეზიდენტმა Hiroshi Yamakawa-მ გაშვების შემდეგ განაცხადა: „ხუთწლიანი ხანგრძლივი მოგზაურობა ახლახან დაიწყო“.
როგორ მივა MMX მარსამდე და რას გააკეთებს იქ?
ხომალდს მარსამდე მისასვლელად დაახლოებით 10 თვე დასჭირდება. დანიშნულების ადგილზე ის 2027 წლის აგვისტოში უნდა ჩავიდეს, რის შემდეგაც დაახლოებით სამი წლის განმავლობაში მარსის ორ ბუნებრივ თანამგზავრს, Phobos-სა და Deimos-ს, შეისწავლის.
2028 წლის ბოლოს ან 2029 წლის დასაწყისში MMX Phobos-ის ზედაპირზე პატარა ოთხბორბლიან რობოტს, Idefix-ს, გაუშვებს. ის საფრანგეთისა და გერმანიის კოსმოსურმა სააგენტოებმა შექმნეს.
Idefix დაახლოებით დიდი ფეხსაცმლის ყუთის ზომისაა და Phobos-ზე მუშაობას 100 დღემდე შეძლებს. მისი ამოცანაა მთვარის ზედაპირის ახლოდან შესწავლა.
2029 წელს მთავარი ხომალდი თავადაც შეეცდება Phobos-ზე დაშვებას. დაგეგმილია მაქსიმუმ ორი მცდელობა, რომელთაგან თითოეული რამდენიმე საათს გაგრძელდება.
MMX-ს ნიმუშების შესაგროვებლად ორი განსხვავებული სისტემა აქვს. რობოტულ მკლავზე დამაგრებული ბურღი ზედაპირიდან მასალის ნიმუშს აიღებს. მეორე მოწყობილობა, რომელიც NASA-მ შექმნა, აზოტის გაზის ჭავლის საშუალებით ზედაპირულ ნაწილაკებს სპეციალურ კონტეინერში შეაგროვებს.
მიზანია დედამიწაზე სულ მცირე 10 გრამი მასალის ჩამოტანა.
რატომ აინტერესებთ მეცნიერებს Phobos?
Phobos კარტოფილის მსგავსი, უსწორმასწორო ფორმის პატარა ციური სხეულია. მისი დიამეტრი დაახლოებით 22 კილომეტრია, ხოლო გრავიტაცია დედამიწისაზე ათასჯერ სუსტია.
მეცნიერებმა დღემდე ზუსტად არ იციან, როგორ წარმოიქმნა მარსის ორი მთვარე.
ერთი ვერსიით, Phobos და Deimos ასტეროიდებია, რომლებიც მარსის მიზიდულობის ძალამ მის ორბიტაზე მოაქცია. მეორე ვერსიით, ისინი მარსთან დიდი ციური სხეულის შეჯახების შედეგად წარმოქმნილი ნამსხვრევებისგან ჩამოყალიბდნენ.
NASA-ს მეცნიერის, Tom Statler-ის, განმარტებით, დედამიწაზე ჩამოტანილი ნიმუშების შესწავლა ამ კითხვაზე პასუხის გაცემაში უნდა დაგვეხმაროს.
იაპონიას მსგავსი მისიების განხორციელების გამოცდილება უკვე აქვს. Hayabusa და Hayabusa2 პირველი მისიები იყო, რომლებმაც ასტეროიდებიდან აღებული ნიმუშები დედამიწაზე ჩამოიტანეს.
MMX-ის წარმატების შემთხვევაში კი კაცობრიობა პირველად მიიღებს უშუალოდ მარსის მთვარიდან ჩამოტანილ მასალას.
ხომალდი მარსის სისტემას 2030 წელს დატოვებს. ნიმუშების შემცველი კაფსულა 2031 წელს სამხრეთ ავსტრალიაში უნდა დაეშვას.
მისიაში შეტანილი წვლილის სანაცვლოდ NASA შეგროვებული მასალის 15%-ს მიიღებს.
| მისიის ღირებულება | $578 მილიონი |
| კოსმოსური ხომალდის მასა | დაახლოებით 4.5 ტონა |
| საწვავის წილი | ხომალდის მასის ორი მესამედი |
| გამშვები რაკეტა | H3, ფრენა No. 10, ოთხი მყარი საწვავის ამაჩქარებლით |
| Phobos-ის დიამეტრი | დაახლოებით 22 კმ |
| Idefix-ის მუშაობის ხანგრძლივობა | 100 დღემდე |
| შესაგროვებელი ნიმუშის მასა | სულ მცირე 10 გრამი |
წყარო: JAXA: Launch result of the Martian Moons eXploration (MMX) spacecraft aboard H3 flight No.10 | Ars Technica | NASA: Phobos
ეს სტატია შეიქმნა AI ხელსაწყოებით, პროცესში ადამიანის ჩართულობა დაახლოებით 10%-ია.
