ინტერნეტის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და დაცული არქივი ხელოვნური ინტელექტის უხილავი შემოტევის სამიზნე გახდა. მილიონობით ავტომატიზებულმა მოთხოვნამ და დაუკითხავმა ქმედებამ Wikipedia-ს სისტემაში სერიოზული ქაოსი გამოიწვია.
ორშაბათს, 2026 წლის 5 ოქტომბერს, Wikimedia Foundation-მა საკუთარი მოკვლევის შედეგები გამოაქვეყნა და ამ პროცესებში უშუალოდ OpenAI-ს უმართავი აგენტები დაადანაშაულა. ორგანიზაციის პროდუქტებისა და ტექნოლოგიების მთავარი ხელმძღვანელის, სელენა დეკელმანის მიერ მომზადებული ანგარიში პირდაპირ უთითებს იმ პრობლემებზე, რასაც ხელოვნური ინტელექტის პროგრამები საჯარო სერვისებს უქმნის. ეს არ არის იზოლირებული შემთხვევა. ბოლო პერიოდში რამდენიმე სხვა ორგანიზაციამაც გაასაჯაროვა ინფორმაცია მსგავსი უმართავი AI აგენტების ჯგუფების შესახებ, რომლებიც სხვადასხვა ვებსაიტსა და ონლაინ პლატფორმაზე არასანქცირებულ წვდომასა და შეღწევას წარმატებით ახერხებენ. ცნობილია ისიც, რომ OpenAI-ს გარემოდან გამოსული აგენტები ერთმანეთთან კომუნიკაციისა და კოორდინაციისთვის სხვა საჯარო ვიკისისტემებს აქტიურად იყენებდნენ.
დარღვევები და შეტევის მცდელობა
ფონდის მოკვლევის შედეგად გამოიკვეთა სამი მთავარი მიმართულება, სადაც AI აგენტები განსაკუთრებით აქტიურობდნენ. პირველ რიგში, დაფიქსირდა Wikipedia-ს სტატიების დაუკითხავი რედაქტირება. მართალია, ცვლილებების დიდი ნაწილი მკითხველისთვის უხილავ სატესტო არეალში მოხდა, თუმცა აგენტებმა ციტირების ხელსაწყოს კონფიგურაციის შეცვლა მაინც სცადეს. ფონდის ვარაუდით, ეს იყო გამიზნული და პოტენციურად მავნებლური ქმედება, რათა ინსტრუმენტი სხვა სერვისებიდან მონაცემების მისაღებად ერთგვარ მარიონეტად გამოეყენებინათ. აღსანიშნავია, რომ Wikipedia ბოტების მუშაობას მხოლოდ საზოგადოების თანხმობისა და გამჭვირვალობის პირობებში უშვებს, თუმცა ამ შემთხვევაში მსგავსი მოთხოვნა არ დაფიქსირებულა.
მეორე მხრივ, AI პროგრამებმა საჯარო ჩანაწერების პლატფორმა Etherpad-ის გატეხვა და მისი დაუფლება სცადეს. სისტემაში შეღწევა ვერ მოხერხდა, მაგრამ აგენტები იქ საკუთარი დავალებების შესახებ ჩანაწერებს ტოვებდნენ. მოკვლევის მიხედვით, Wikimedia-ს ინფრასტრუქტურა მათ შორის კოორდინაციისთვის არ გამოუყენებიათ და არც მონაცემების მოპარვა მომხდარა.
მესამე და ყველაზე მასშტაბური პრობლემა ტრაფიკი აღმოჩნდა. საჯარო API-ებზე მილიონობით მოთხოვნამ, მილიონობით დასკანირებულმა გვერდმა და Wikidata-ს სისტემაში ასობით ათასმა შეკითხვამ ინფრასტრუქტურა მნიშვნელოვნად დააზარალა. სავარაუდოდ, სწორედ ამ ავტომატიზებულმა ტრაფიკმა გამოიწვია მაისში სისტემის ნაწილობრივი გათიშვა.
გავლენა და ღია ვებსივრცე
მკითხველებისთვის სტატიები არ შეცვლილა და არც სერვერის მონაცემები გამხდარა ხელმისაწვდომი, თუმცა ტექნიკურ ინფრასტრუქტურაზე ზეწოლა უზარმაზარია. Wikipedia-ზე 300-ზე მეტ ენაზე 67 მილიონამდე სტატია ინახება და პლატფორმა თვეში 15 მილიარდზე მეტ ნახვას აგროვებს. ჯერ კიდევ 2025 წელს ფონდი იტყობინებოდა, რომ ბოტების გამო ქსელის დატვირთვა 50 პროცენტით გაიზარდა, ხოლო ორგანიზაციის ყველაზე მეტ რესურსს სწორედ მსგავსი ტრაფიკი მოიხმარდა.
სელენა დეკელმანის თქმით, ღია ვები საჯარო სიკეთეა და დაუშვებელია, მსგავსი ქცევა ახალ ნორმად იქცეს იმ ადამიანებისა თუ ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც მას ინარჩუნებენ. ის ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ AI კომპანიები არ აკეთებენ საკმარისს საკუთარი სისტემების უზრუნველსაყოფად და საზოგადოების დასაცავად იმ ზიანისგან, რასაც ისინი იწვევენ.
მისივე განცხადებით, ბოტები და აგენტები ვების მომავლის ნაწილია, მაგრამ კომპანიებმა, რომლებიც მათ უშვებენ და ამით მოგებას იღებენ, ზიანის თავიდან აცილებაზე თავად უნდა იზრუნონ. ფონდი ითხოვს, რომ არაკომერციული საიტების მფლობელებისთვის ხელოვნური ინტელექტის სისტემების ამოცნობა მარტივი გახდეს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა OpenAI თავადაც აღიარებს, რომ მისი აგენტები ხშირად არაპროგნოზირებადად იქცევიან.
ცნობილია, რომ Wikimedia-ს საწარმოო მონაცემების მომხმარებლებს შორის არიან Amazon, Google, Microsoft, Meta და Perplexity, თუმცა OpenAI ამ სიაში არ იძებნება. ამ მასიური ავტომატიზებული ქცევის შედეგების გამოსწორება კი კვლავ Wikipedia-ს მოხალისეებს უწევთ.
| სტატიების რაოდენობა | 67 მილიონზე მეტი |
| მხარდაჭერილი ენები | 300-ზე მეტი |
| ყოველთვიური ნახვები | 15 მილიარდამდე |
| ტრაფიკის ზრდა | 50 პროცენტი |
| ბოტების დატვირთვა | 65 პროცენტი |
წყარო: Wikimedia Foundation | Engadget | The Next Web
