აფრენების სრული აკრძალვა საღამოსვე მოიხსნა, თუმცა ხარვეზის ზუსტი ტექნიკური მიზეზი ოფიციალურად ჯერ კიდევ დაუზუსტებელია.
პარასკევს, 13 ნოემბერს, აშშ-ის ფედერალურმა საავიაციო ადმინისტრაციამ (FAA-მ) ქვეყნის ყველა აეროპორტიდან აფრენები დაახლოებით ხუთი საათით შეაჩერა. მიზეზი საჰაერო მოძრაობის მართვის კავშირგაბმულობის ქსელის გათიშვა გახდა. ამის შესახებ Ars Technica, WIRED და The Verge იუწყებიან. შეზღუდვა აღმოსავლეთ სანაპიროს დროით დაახლოებით 15:36-იდან 15:44 საათამდე ამოქმედდა, რაც თბილისის დროით შაბათის ღამის 00:40 საათია. უკვე ცაში მყოფ თვითმფრინავებს დაშვების უფლება მისცეს. FAA-მ განმარტა, რომ ეს „კავშირგაბმულობის დროებითი გათიშვა“ იყო და ყველა რეისი აღრიცხვაზე ჰყავდათ.
ამერიკის ისტორიაში მთელი ქვეყნის მასშტაბით აფრენები სულ მესამედ შეჩერდა. პირველად ეს 2001 წლის 11 სექტემბერს მოხდა. მეორე შემთხვევა 2023 წლის 11 იანვარს აღირიცხა, როცა პილოტების შეტყობინების სისტემა NOTAM გაითიშა, ანუ პროგრამა, რომელიც ეკიპაჟს ფრენის წინ გზაზე არსებულ საფრთხეებს აცნობებს. მაშინ პაუზა ორ საათზე ნაკლებხანს გაგრძელდა. ამჯერად კი აკრძალვა მხოლოდ საღამოს მოიხსნა და მგზავრებს ბევრად მძიმედ დაარტყა.
FlightAware-მა შეზღუდვის მოხსნის მომენტისთვის აშშ-ის შიგნით და მის საზღვრებს გარეთ 6 300-ზე მეტი გაუქმებული და დაახლოებით 9 500 დაგვიანებული რეისი დაითვალა. Ars Technica-ს ცნობით, შეფერხება მილიონზე მეტ მგზავრს შეეხო. ავიაკომპანია Air Canada-მ იმ საღამოს აშშ-ის მიმართულებით ყველა ფრენა გააუქმა. დაზარალდა სატვირთო და საფოსტო გადაზიდვებიც, განრიგის სრულად აღდგენას კი ავიახაზები, შესაძლოა, რამდენიმე დღე მოუნდეს.
რატომ გაითიშა სისტემა
რა მოხდა სინამდვილეში? ოფიციალური პირები ათწლეულების წინანდელ ანალოგურ ტექნიკას ადანაშაულებენ. ტრანსპორტის მდივანმა, Sean Duffy-მ, ხელი „ძველ კომუტატორებსა და ძველ როუტერებს“ დაადო, ანუ ქსელის გამანაწილებელ მოწყობილობებს, რომლებმაც მონაცემთა ნაკადს ვერ გაუძლო. შიდა უსაფრთხოების მდივნის, Markwayne Mullin-ის, თქმით, პრობლემა ახალი აღჭურვილობის დაყენების პარალელურად სისტემის პროგრამულმა განახლებამ გამოიწვია. „ახალმა ტექნოლოგიამ ძველი სისტემა გადატვირთა“, აღნიშნა მან. მისივე თქმით, კიბერშეტევის ნიშნები არ ჩანს, თუმცა ბოლომდე ჯერ არცერთი ვერსია არ გამორიცხულა.
გამოცემები გათიშვას FTI ქსელს უკავშირებენ. ეს აშშ-ის საჰაერო მოძრაობის მართვის დახურული საკომუნიკაციო ხერხემალია, რომელსაც კონტრაქტორი კომპანია L3Harris მართავს. ახლა ამ ქსელში სპილენძის ძველ კაბელებს ოპტიკურ-ბოჭკოვანი ხაზებით ცვლიან. L3Harris-ს კომენტარი არ გაუკეთებია. სამაგიეროდ, ხმა ამოიღო კომპანია Air Space Intelligence-მა. მისი შექმნილია მოძრაობის მართვის ხელოვნური ინტელექტის ხელსაწყო SMART, რომელიც მთელი ქვეყნის მასშტაბით სულ სამი დღით ადრე, 10 ნოემბერს, ჩაირთო. კომპანიამ დააზუსტა, რომ შეფერხება SMART-ს არ გამოუწვევია.
მილიარდები ძველი ქსელის შესაცვლელად
ამ კრიზისმა დაფინანსების თემა პირდაპირ წინა პლანზე წამოწია. Sean Duffy-ს კონგრესისთვის საჰაერო მოძრაობის სისტემის განსაახლებლად მანამდე 30,1 მილიარდი დოლარი ჰქონდა მოთხოვნილი. პარასკევის კოლაფსის შემდეგ მან თამასა ასწია და პირდაპირ განაცხადა: „50 მილიარდი დოლარი მინდა“. მდივანმა კანონმდებლები გააფრთხილა, რომ მასშტაბური განახლების გარეშე ასეთი გათიშვები კიდევ განმეორდება. გამონახავს თუ არა კონგრესი ამ თანხას, ჯერ უცნობია, თუმცა ერთი რამ ცხადია: მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე დატვირთულ საჰაერო სივრცეს ძველი სადენები და გადატვირთული როუტერები ვეღარ ჰყოფნის.
| შეჩერების ხანგრძლივობა | დაახლოებით 5 საათი |
| დაწყების დრო | 15:36-იდან 15:44-მდე აღმოსავლეთის დროით (00:40 თბილისის დროით) |
| მოხსნის დრო | 20:15-იდან 20:35-მდე აღმოსავლეთის დროით |
| გაუქმებული რეისები | 6 300-ზე მეტი |
| დაგვიანებული რეისები | დაახლოებით 9 500 |
| დაზარალებული მგზავრები | 1 მილიონზე მეტი |
| მოთხოვნილი ბიუჯეტი | 50 მილიარდი დოლარი (მანამდე 30,1 მილიარდი დოლარი) |
წყარო: Ars Technica: FAA has lifted its third-ever nationwide ground stop (13 Nov 2026) | WIRED: The FAA Nationwide Ground Stop Is Over (14 Nov 2026) | The Verge: FAA lifts nationwide ground stop that blocked takeoffs for hours (13 Nov 2026)
ეს სტატია შეიქმნა AI ხელსაწყოებით, პროცესში ადამიანის ჩართულობა დაახლოებით 10%-ია.

